Ceza Hukukunda Önödeme (2026)
- Av. Yunus Emre Aydın
- 6 Oca
- 18 dakikada okunur
Güncelleme tarihi: 5 saat önce
Türk Ceza Hukukunda önödeme, failin kanunda öngörülen meblağı belirli bir süre içinde ödeyerek yargılama sürecini sonlandırmasını sağlayan ve kişiyi adli sicil kaydından koruyan etkili bir alternatif çözüm yöntemidir. Özellikle 7531 ve 7571 sayılı kanunlarla hakaret suçunun da bu kapsama dahil edilmesi bu kurumun uygulama alanını genişletmiş olup bu makalemizde detaylıca ele alınmıştır.
Önödeme Nedir?
Türk Ceza Hukukunda önödeme, hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan failin, kanunda belirtilen miktar parayı belirli bir süre içinde ödemesi koşuluyla yargılama sürecinin sonlandırılmasını sağlayan bir kurumdur. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 75. maddesinde düzenlenen bu mekanizma, hem yargının iş yükünü hafifletmeyi hem de faili cezaevi tehdidinden ve sabıka kaydından (adli sicil) korumayı amaçlar. Önödeme, savcılık aşamasında "Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar" (Takipsizlik), mahkeme aşamasında ise davanın "Düşmesi" ile sonuçlanan bir süreçtir. TCK Madde 75 uyarınca bir suçun önödeme kapsamında olabilmesi için şu şartlar aranır:
Uzlaşma Kapsamında Olmamalıdır: Suç, uzlaşma hükümlerine tabi ise öncelikle uzlaştırma hükümleri uygulanır; bu suçlar kural olarak önödeme kapsamı dışındadır.
Cezanın Miktarı: Suçun kanundaki karşılığı yalnızca adli para cezası olmalı veya hapis cezası öngörülmüşse bu cezanın yukarı sınırı altı ayı aşmamalıdır.
Özel Listede Yer Alması: Ceza miktarı altı ayın üzerinde olsa bile, TCK 75. maddenin 6. fıkrasına eklenen özel suçlar (Örn: Hakaret, TCK 125) önödeme kapsamındadır.
Kesinleşmiş dosyalarla ilgili daha detaylı bilgi için Uyarlama Yargılaması ile Önödeme Hakkı başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Hangi Suçlar Önödemeye Tabidir?
Türk Ceza Kanunu (TCK) Madde 75 ve ilgili mevzuat hükümlerine göre, önödemeye tabi suçlar iki ana kategoride belirlenmiştir: Genel kurala uyanlar (ceza miktarına göre) ve özel olarak listelenenler.
Genel Kurala Göre Önödemeye Tabi Suçlar (TCK 75/1)
Bir suç, özel listede yer almasa bile aşağıdaki ceza koşullarını taşıyorsa önödeme kapsamındadır:
Sadece Adli Para Cezası Gerektiren Suçlar: Kanun maddesinde hapis cezası öngörülmeyip sadece adli para cezası öngörülmüşse.
Hapis Cezasının Üst Sınırı 6 Ayı Aşmayan Suçlar: Suçun kanundaki cezasının yukarı sınırı 6 ayı aşmıyorsa bu suçlar önödemeye tabidir.
Önemli İstisna (Uzlaşma): TCK 75/1 maddesi uyarınca, bir suç "Uzlaşma" kapsamındaysa önödeme hükümleri uygulanmaz. Bu nedenle, ceza miktarı tutsa bile uzlaştırmaya tabi suçlarda öncelik uzlaştırmanındır.
Özel Olarak Listelenen TCK Suçları (TCK 75/6)
Kanun koyucu, ceza miktarı 6 ayın üzerinde olsa bile, TCK 75. maddenin 6. fıkrasında sayılan suçları özel olarak önödeme kapsamına almıştır.
Hakaret Suçu
Kanun Maddesi: (TCK m.125/1, 125/2, TCK 125/3-b,c ve TCK m.125/4),
Hariç Tutulan: Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakaret suçu (TCK 125/3-a) önödeme kapsamı dışındadır.
Yardım veya Bildirim Yükümlülüğünün İhlali Suçu
Kanun Maddesi: TCK 98/1.
Fiil: Yaşı, hastalığı veya yaralanması dolayısıyla kendini idare edemeyecek durumda olan kimseye yardım etmemek veya durumu bildirmemek.
Genel Güvenliğin Taksirle Tehlikeye Sokulması Suçu
Kanun Maddesi: TCK 171.
Fiil: Taksirle yangına, bina çökmesine, toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olmak.
Çevrenin Taksirle Kirletilmesi Suçu
Kanun Maddesi: TCK 182/1.
Fiil: Atık veya artıkları toprağa, suya veya havaya taksirle vererek çevreye zarar vermek.
Özel İşaret ve Kıyafetleri Usulsüz Kullanma Suçu
Kanun Maddesi: TCK 264/1.
Fiil: Yetkisi olmadığı halde rütbe, resmi elbise giymek veya nişan/madalya takmak.
Suçu Bildirmeme Suçu
Kanun Maddesi: TCK 278/1 ve 2.
Fiil: İşlenmekte olan bir suçu veya işlenmiş olup da sonuçları sınırlandırılabilecek bir suçu yetkili makamlara bildirmemek.
Özel Kanunlardaki Önödemelik Suçlar
TCK 75/6 maddesi uyarınca, diğer kanunlardaki şu suçlar da önödeme listesindedir:
Orman Kanunu (6831 s.K.): 108. maddenin 1. fıkrasındaki suç.
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu (2863 s.K.): 74. maddenin 2. fıkrasının 1. cümlesindeki suç (İzinsiz define araştırma vb.).
Dernekler Kanunu (5253 s.K.): 32. maddenin 1. fıkrasının (d) bendindeki suç.
Önödeme Miktarı Nasıl Hesaplanır?
Önödeme miktarı, suçun kanundaki cezasının alt sınırı üzerinden, günlük 100 Türk Lirası esas alınarak hesaplanır.
Sadece Adli Para Cezası Gerektiren Suçlar: Kanundaki maktu tutar veya cezanın alt sınırı esas alınır.
Hapis Cezası Gerektiren Suçlar: Suçun kanundaki hapis cezasının aşağı sınırı (alt sınır) esas alınarak, her gün için 100 TL üzerinden hesaplama yapılır.
Hem Hapis Hem Para Cezası: Hapis cezasının alt sınırının karşılığı ile adli para cezasının alt sınırı toplanır.
Önemli Bilgi: Hesaplanan bu tutara, dosya masrafları olan soruşturma giderleri (tebligat gideri vb.) de eklenir.
Hakaret Suçlarında Önödeme Ne Kadar?
Aşağıdaki tablo, hakaret suçunun işleniş biçimine göre taban önödeme miktarlarını (soruşturma giderleri hariç) göstermektedir:
Suçun İşleniş Biçimi | Önödeme Tutarı | TCK Maddesi | Hapis Cezası Alt Sınırı |
Basit Hakaret (Yüze Karşı/Gıyapta) | 9.000 TL | TCK 125/1 | 3 Ay (90 Gün) |
Sosyal Medya / Mesaj Yoluyla (Gıyapta/İletiyle) | 9.000 TL | TCK 125/2 | 3 Ay (90 Gün) |
Alenen Hakaret (Sosyal medyada herkese açık yorum vb.) | 10.500 TL | TCK 125/4 | 3 Ay + 1/6 Artırım |
Dini Değerlere Hakaret | 36.500 TL | TCK 125/3-b,c | 1 Yıl (365 Gün) |
Hakaret suçu (TCK 125), TCK 75/6. fıkra uyarınca özel olarak önödeme kapsamına alınmıştır. Ancak Kamu Görevlisine Görevinden Dolayı Hakaret (TCK 125/3-a) bu kapsamın dışındadır.
Diğer Sık Karşılaşılan Suçlarda Önödeme Miktarları Ne Kadar?
TCK 75/6 maddesinde sayılan diğer suçlar için hesaplanan taban önödeme tutarları şöyledir:
Suç Tipi | Önödeme Tutarı (TL) | TCK Maddesi |
Yardım veya Bildirim Yükümlülüğünün İhlali | 3.000 TL | TCK 98/1 |
Genel Güvenliğin Taksirle Tehlikeye Sokulması | 9.000 TL | TCK 171 |
Çevrenin Taksirle Kirletilmesi | 500 TL | TCK 182/1 |
Özel İşaret ve Kıyafetleri Usulsüz Kullanma | 9.000 TL | TCK 264/1 |
Suçu Bildirmeme | 3.000 TL | TCK 278/1 |
Önödeme Usulünde Süreç Nasıl İşler?
Tebligat ve 10 Günlük Süre
Cumhuriyet savcısı, suçun önödeme kapsamında olduğunu tespit ederse, hesaplanan miktarı şüpheliye tebliğ eder. Şüphelinin, tebligatın kendisine ulaşmasından itibaren 10 gün içinde ödemeyi yapması gerekir.
Taksitlendirme İmkânı
Şüpheli, kendisine tanınan 10 günlük süre içinde Cumhuriyet savcılığına başvurarak taksit talebinde bulunabilir. Bu durumda savcı, ödemenin birer ay ara ile üç eşit taksitte yapılmasına karar verebilir. Taksitlerin zamanında ödenmemesi durumunda önödeme hükümsüz kalır ve soruşturmaya devam edilir.
Tekerrür (Suçun Tekrarı) Durumu
Eğer kişi, önödeme ile sonuçlanan bir dosyadan sonraki beş yıl içinde tekrar önödemeye tabi bir suç işlerse, savcılık tarafından teklif edilecek önödeme miktarı yarı oranında (%50) artırılır.
(TCK M.75/6 kapsamındaki suçlarda beş yıl içinde tekrar işlenmesi hâlinde fail hakkında aynı suçtan dolayı önödeme hükümleri uygulanmaz.)
Önödeme Önerisinden Sonra Ödeme Yapılmazsa Ne Olur?
Şüpheli, 10 gün içinde ödemeyi yapmazsa veya taksitlerini aksatırsa;
Savcılık tarafından kamu davası açılır (iddianame düzenlenir).
Yargılama sonucunda kişi suçlu bulunursa, mahkemece verilecek ceza önödeme miktarından bağımsız olarak kanundaki ceza hadlerine göre belirlenir.
Ancak, yargılama aşamasında da hakim, önödeme önerisinde bulunabilir. Eğer dava açıldıktan sonra önödeme şartlarının oluştuğu anlaşılırsa, hakim tarafından yapılacak bildirim üzerine sanık, yargılama giderleriyle birlikte tutarı öderse dava düşer.
Önödeme Adli Sicil Kaydına (Sabıka Kaydı) İşlenir Mi?
Önödeme kurumunun uygulanması neticesinde hakkınızda verilen kararlar, adli sicil kaydına (sabıka kaydına) işlenmez. Hukuki açıdan önödeme, bir "mahkumiyet hükmü" niteliği taşımadığından, vatandaşların e-Devlet üzerinden veya adliyelerden aldıkları "Adli Sicil Kaydı" veya "Adli Sicil Arşiv Kaydı" sorgulamalarında görünmemektedir. Ancak bu durum, kaydın devlet nezdinde tamamen yok olduğu anlamına gelmez. Süreç şu şekilde işler:
1. Özel Bir Sisteme Kayıt: Türk Ceza Kanunu'nun 75. maddesinin 7. fıkrası uyarınca; önödeme miktarının ödenmesi üzerine verilen "Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar" (soruşturma aşamasında) veya "Düşme Kararı" (kovuşturma aşamasında), herkesin erişimine açık olan genel adli sicil sistemine değil, "bunlara mahsus bir sisteme" kaydedilir.
2. Kayıtların Gizliliği ve Erişim Yetkisi: Bu özel sistemdeki kayıtlara işverenler, özel kurumlar veya üçüncü şahıslar ulaşamaz. Bu kayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde kullanılabilir. Yani, iş başvurusu için alacağınız sabıka kaydında önödeme yaptığınız görünmeyecektir.
3. Kaydın Tutulma Amacı (Tekerrür Kontrolü): Bu kaydın tutulmasının temel nedeni, kişinin önödeme hakkını kötüye kullanıp kullanmadığının denetlenmesidir. Kanuna göre; önödeme nedeniyle verilen takipsizlik veya düşme kararından itibaren beş yıl içinde, önödemeye tabi bir suç tekrar işlenirse, fail hakkında uygulanacak önödeme miktarı yarı oranında artırılır. Savcılık ve mahkemeler, bu 5 yıllık süreyi takip etmek amacıyla söz konusu özel sisteme erişim sağlarlar.
Önödemeye ve Uzlaştırmaya Tabi Suçların Birlikte İşlenmesi
"Uzlaştırma" ve "Önödeme" gibi alternatif çözüm yöntemlerine tabi suçların birlikte işlenmesi, CMK 253. maddesinde yapılan düzenlemelerle fail lehine yeni bir hukuki statüye kavuşmuştur.
Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) Madde 253, uzlaştırma kurumunu düzenlerken, bir suçun uzlaştırma kapsamında olup olmadığının belirlenmesinde "birlikte işlenen suçlar" kriterini esas almaktadır.
CMK 253/3. maddesinin genel kuralı şöyledir: "Uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, bu kapsama girmeyen bir başka suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmiş olması hâlinde de uzlaşma hükümleri uygulanmaz".
Bu kural uyarınca, normal şartlarda soruşturma konusu suçlardan biri uzlaştırmaya tabi değilse, bu durum diğer suçun da uzlaştırma yolunu kapatır ve her iki suç için dava açılması gerekir.
Kanun koyucu, yukarıdaki kurala kamuoyunda 11. Yargı Paketi olarak bilinen 7571 sayılı Kanun'la önödeme kurumunu ilgilendiren önemli bir istisna getirmiştir. CMK 253/3. maddesine eklenen hüküm uyarınca:
"Ancak önödeme kapsamına giren bir suç ile uzlaştırma kapsamına giren bir suçun birlikte aynı mağdura karşı işlenmiş olması hâlinde uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır".
Bu düzenleme ile, eğer uzlaşmayı engelleyen diğer suç bir "Önödeme" (TCK 75) suçu ise, bu durum uzlaştırma yolunu engellemez. Bu doğrultuda soruşturma dosyaları tefrik edilerek uzlaştırma ve önödeme prosedürü ayrı ayrı uygulanır.
Hakaret ve Tehdit Suçlarının Birlikte İşlenmesi Halinde Önödeme ve Uzlaşma Süreci Nasıl İşler?
Uygulamada en sık rastlanan durum, bir tartışma esnasında şüphelinin mağdura hem hakaret etmesi hem de mağduru tehdit etmesidir. Bu iki suçun birlikte işlenmesi halindeki hukuki süreç aşağıda detaylandırılmıştır.
Tehdit (TCK 106/1): Vücut dokunulmazlığına veya malvarlığına yönelik basit tehdit suçları Uzlaştırma kapsamındadır.
Hakaret (TCK 125): Kamu görevlisine karşı işlenenler hariç olmak üzere hakaret suçu, TCK 75/6-a-2 maddesi uyarınca Önödeme kapsamındadır. Ayrıca CMK 253/3 gereği hakaret suçu uzlaştırma yasağı kapsamındadır (yani doğrudan uzlaştırma uygulanamaz).
Tehdit Suçu İçin Uzlaştırma: Tehdit suçu uzlaştırmaya tabidir. Yanındaki hakaret suçu "önödemeye" tabi olduğu için, tehdit suçunun uzlaşmaya girmesine engel teşkil etmez.
Savcılık dosyayı Uzlaştırma Bürosuna gönderir.
Taraflar uzlaşırsa, tehdit suçu soruşturması KYOK (takipsizlik) ile kapanır.
Hakaret Suçu İçin Önödeme Hakaret suçu önödeme kapsamında olduğundan, savcı bu suç için TCK 75. maddesi kapsamında önödeme için tebligat gönderir. Şüpheli bu miktarı 10 gün içinde öderse hakaret suçu soruşturması KYOK (takipsizlik) ile kapanır.
Önemli Not (Nitelikli Haller): Eğer tehdit suçu TCK 106/2 kapsamında (örneğin; silahla, kişinin kendisini tanınmayacak bir hale koymasıyla, imzasız mektupla, birden fazla kişi tarafından birlikte veya var olan ya da var sayılan suç örgütlerinin korkutucu gücünden yararlanılarak) işlenmişse, bu suç uzlaştırma kapsamında değildir. Bu durumda nitelikli tehdit suçu (TCK 106/2) için doğrudan dava açılırken (iddianame düzenlenirken), hakaret suçu için yine önödeme hükümleri uygulanabilir.
Aşağıda hakaret ve tehdit suçunun aynı mağdura karşı birlikte işlenmesi halinde ihtimallere göre süreç tablo halinde gösterilmiştir.
Durum | Tehdit Suçu (Uzlaşma) | Hakaret Suçu (Önödeme) | Hukuki Sonuç |
İhtimal 1 | Uzlaşıldı | Ödendi | Hiçbir dava açılmaz. Her iki suçtan da takipsizlik (KYOK) verilir. |
İhtimal 2 | Uzlaşılamadı | Ödendi | Sadece Tehdit suçundan dava açılır. Hakaret dosyası kapanır. |
İhtimal 3 | Uzlaşıldı | Ödenmedi | Sadece Hakaret suçundan dava açılır. Tehdit dosyası kapanır. |
İhtimal 4 | Uzlaşılamadı | Ödenmedi | Her iki suçtan da iddianame düzenlenerek Asliye Ceza Mahkemesinde dava açılır. |
Hakaret ve Kasten Yaralama Suçlarının Birlikte İşlenmesi Halinde Önödeme ve Uzlaşma Süreci Nasıl İşler?
Uygulamada sıkça rastlanan durum, bir kavga esnasında şüphelinin mağduru hem darp etmesi (yaralaması) hem de mağdura hakaret etmesidir. Bu iki suçun birlikte işlenmesi halindeki hukuki süreç aşağıda detaylandırılmıştır.
Kasten Yaralama:
TCK 86/1 (Temel Hal): "Kasten başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi...".
TCK 86/2 (Basit Hal): "...etkisinin basit bir tıbbî müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olması hâlinde...".
TCK 88 (İhmali Davranış): "Kasten yaralamanın ihmali davranışla işlenmesi..." uzlaştırma kapsamındadır.
Kasten Yaralama Suçu İçin Uzlaştırma: Kasten yaralama suçu uzlaştırmaya tabidir. Yanındaki hakaret suçu "önödemeye" tabi olduğu için, yaralama suçunun uzlaşmaya girmesine engel teşkil etmez (CMK 253/3'teki istisna hükmü gereği).
Savcılık dosyayı Uzlaştırma Bürosuna gönderir.
Taraflar uzlaşırsa, kasten yaralama suçu soruşturması KYOK (takipsizlik) ile kapanır.
Hakaret Suçu İçin Önödeme: Hakaret suçu önödeme kapsamında olduğundan, savcı bu suç için TCK 75. maddesi kapsamında önödeme için tebligat gönderir. Şüpheli bu miktarı 10 gün içinde öderse hakaret suçu soruşturması KYOK (takipsizlik) ile kapanır.
Önemli Not : Eğer yaralama suçu TCK 86/3 kapsamında (örneğin; silahla, eşe/boşanılan eşe karşı, kamu görevlisine karşı vb.) işlenmişse, bu suç uzlaştırma kapsamında değildir. Bu durumda yaralama suçu için doğrudan dava açılırken, hakaret suçu için yine önödeme hükümleri uygulanabilir.
Hakaret ve Mala Zarar Verme Suçlarının Birlikte İşlenmesi Halinde Önödeme ve Uzlaşma Süreci Nasıl İşler?
Uygulamada sıkça rastlanan durum, bir tartışma esnasında şüphelinin mağdura hakaret etmesi ve sinirlenerek mağdurun bir eşyasını (telefonunu kırması, aracına zarar vermesi vb.) tahrip etmesidir. Bu iki suçun birlikte işlenmesi halindeki hukuki süreç aşağıda detaylandırılmıştır.
Mala Zarar Verme (TCK 151/1): "Başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hale getiren veya kirleten kişi, mağdurun şikayeti üzerine..." cezalandırılır. Soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı olduğu için bu suç Uzlaştırma kapsamındadır.
Mala Zarar Verme Suçu İçin Uzlaştırma: Mala zarar verme suçu uzlaştırmaya tabidir. Yanındaki hakaret suçu "önödemeye" tabi olduğu için, mala zarar verme suçunun uzlaşmaya girmesine engel teşkil etmez (CMK 253/3'teki istisna hükmü gereği).
Savcılık dosyayı Uzlaştırma Bürosuna gönderir.
Taraflar uzlaşırsa (örneğin zararın tazmin edilmesiyle), mala zarar verme suçu soruşturması KYOK (takipsizlik) ile kapanır.
Hakaret Suçu İçin Önödeme: Hakaret suçu önödeme kapsamında olduğundan, savcı bu suç için TCK 75. maddesi kapsamında önödeme için tebligat gönderir. Şüpheli bu miktarı 10 gün içinde öderse hakaret suçu soruşturması KYOK (takipsizlik) ile kapanır.
Önemli Not (Nitelikli Haller): Eğer mala zarar verme suçu TCK 152 kapsamında (örneğin; yakarak, patlayıcı madde kullanarak, kamu kurumlarına ait eşya hakkında vb.) işlenmişse, bu suç şikayete tabi değildir ve uzlaştırma kapsamında değildir. Bu durumda nitelikli mala zarar verme suçu için doğrudan dava açılırken, hakaret suçu için yine önödeme hükümleri uygulanabilir.
Hakaret ve Konut Dokunulmazlığını İhlal Suçlarının Birlikte İşlenmesi Halinde Önödeme ve Uzlaşma Süreci Nasıl İşler?
Uygulamada sıkça rastlanan durum, bir tartışma esnasında şüphelinin, mağdurun rızası olmaksızın evine girmesi veya evinden çıkmaması ve bu esnada mağdura hakaret etmesidir. Özellikle son yıllarda bu durum kiracılar ile ev sahipleri arasındaki tartışmalarda sıklıklara görülmektedir. Bu iki suçun birlikte işlenmesi halindeki hukuki süreç aşağıda detaylandırılmıştır.
Konut Dokunulmazlığını İhlal (TCK 116): "Bir kimsenin konutuna, konutunun eklentilerine rızasına aykırı olarak giren veya rıza ile girdikten sonra buradan çıkmayan kişi..." cezalandırılır. Bu suç, CMK 253/1-b-4 maddesi uyarınca Uzlaştırma kapsamındadır.
Konut Dokunulmazlığını İhlal Suçu İçin Uzlaştırma: Konut dokunulmazlığını ihlal suçu uzlaştırmaya tabidir. Yanındaki hakaret suçu "önödemeye" tabi olduğu için, bu suçun uzlaşmaya girmesine engel teşkil etmez (CMK 253/3'teki istisna hükmü gereği).
Savcılık dosyayı Uzlaştırma Bürosuna gönderir.
Taraflar uzlaşırsa, konut dokunulmazlığını ihlal suçu soruşturması KYOK (takipsizlik) ile kapanır.
Önemli Not (Nitelikli Haller): Tehdit suçunun aksine, Konut Dokunulmazlığını İhlal suçunun cebir veya tehdit kullanılarak ya da gece vakti işlenmesi (TCK 116/4) hali de uzlaştırma kapsamındadır. Kanun koyucu CMK 253. maddede "Madde 116" diyerek tüm fıkraları kapsama almıştır. Ancak, konuta girerken kullanılan cebir, kasten yaralama suçunun "ağır neticelerine" (TCK 87) veya uzlaşma kapsamında olmayan başka bir suça neden olursa, o suç yönünden genel hükümler uygulanır.
Hakaret ve Kişilerin Huzur ve Sükununu Bozma Suçlarının Birlikte İşlenmesi Halinde Önödeme ve Uzlaşma Süreci Nasıl İşler?
Uygulamada sıkça rastlanan durum, failin sırf huzursuzluk çıkarmak amacıyla mağdura ısrarla telefon etmesi, gürültü yapması ve bu eylemler esnasında mağdura hakaret etmesidir. Özellikle komşuluk ilişkilerinde veya husumetli taraflar arasında telefon/mesaj yoluyla gerçekleşen tacizlerde bu durum sıklıkla görülmektedir. Bu iki suçun birlikte işlenmesi halindeki hukuki süreç aşağıda detaylandırılmıştır.
Kişilerin Huzur ve Sükununu Bozma (TCK 123): "Sırf huzur ve sükûnunu bozmak maksadıyla bir kimseye ısrarla; telefon edilmesi, gürültü yapılması ya da aynı maksatla hukuka aykırı başka bir davranışta bulunulması halinde, mağdurun şikayeti üzerine..." faile ceza verilir. Soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı olduğu için bu suç, CMK 253/1-a maddesi uyarınca Uzlaştırma kapsamındadır.
Kişilerin Huzur ve Sükununu Bozma Suçu İçin Uzlaştırma: Kişilerin huzur ve sükununu bozma suçu uzlaştırmaya tabidir. Yanındaki hakaret suçu "önödemeye" tabi olduğu için, bu suçun uzlaşmaya girmesine engel teşkil etmez (CMK 253/3'teki istisna hükmü gereği).
Savcılık dosyayı Uzlaştırma Bürosuna gönderir.
Taraflar uzlaşırsa, kişilerin huzur ve sükununu bozma suçu soruşturması KYOK (takipsizlik) ile kapanır.
Önemli Not (Israrlı Takip Ayrımı): Eğer failin eylemi, TCK 123'teki basit huzur bozma eylemini aşıp, fiziken takip ya da iletişim araçlarıyla temas kurarak mağdurun güvenliğinden endişe duymasına yol açacak boyutta bir "Israrlı Takip" (TCK 123/A) suçuna dönüşürse durum değişir. Israrlı takip suçu, şikayete bağlı olsa bile CMK 253/3 maddesinde açıkça belirtildiği üzere uzlaştırma kapsamında değildir. Bu durumda ısrarlı takip suçu için dava açılırken, hakaret suçu için yine önödeme uygulanabilir.
Suça Sürüklenen Çocuklarda (SSÇ) Önödeme Uygulaması Nasıl İşler?
Türk Ceza Kanunu sistematiğinde "Suça Sürüklenen Çocuk" (SSÇ), fiili işlediği sırada 18 yaşını doldurmamış kişiyi ifade eder. Yetişkinler için uygulanan önödeme kurumu, çocuklar için de geçerli olmakla birlikte, uygulama şartları ve hesaplama yöntemi yaş gruıplarına göre farklılık gösterir. Ancak kamuoyunda bilinenin aksine, önödeme miktarının hesaplanmasında "yaş küçüklüğü indirimi" doğrudan uygulanamamaktadır. Bu süreç, çocuğun yaşına ve ceza sorumluluğuna göre şu şekilde işlemektedir:
0-12 Yaş Grubu: Önödeme Uygulanamaz
Türk Ceza Kanunu'nun 31. maddesi uyarınca, fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur. Bu çocuklar hakkında ceza kovuşturması yapılamayacağı ve ceza verilemeyeceği için, bir "ceza davası tehdidi"nden söz edilemez. Önödeme, ceza davasının açılmasını engelleyen bir kurum olduğundan, 0-12 yaş grubundaki çocuklar hakkında önödeme hükümleri uygulanamaz. Bu çocuklar için sadece çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.
12-15 Yaş Grubu: Algılama Yeteneği Şartı
12 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşını doldurmamış çocuklar bakımından önödeme kurumunun işletilebilmesi, "isnat yeteneği"nin varlığına bağlıdır.
İnceleme: Savcılık, öncelikle çocuğun işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneğinin gelişip gelişmediğini araştırmak zorundadır.
Yetenek Yoksa: Çocuğun bu yeteneği gelişmemişse ceza sorumluluğu yoktur, dolayısıyla önödeme teklifi yapılamaz,.
Yetenek Varsa: Algılama yeteneği varsa, önödeme prosedürü işletilir.
Önödeme Miktarında "Yaş İndirimi" Yapılamaması
Hukuk uygulamasında en kritik nokta, ödenecek miktarın hesaplanmasıdır. TCK'nın 31. maddesi, yargılama sonucunda çocuğa verilecek cezada indirim yapılmasını öngörür (12-15 yaş için 1/2, 15-18 yaş için 1/3 oranında),
Ancak Yargıtay içtihatları ve doktrindeki hakim görüşe göre; önödeme miktarının belirlenmesinde yaş küçüklüğü indirimi dikkate alınmaz.
Hukuki Gerekçe: Önödeme kurumu, henüz bir yargılama yapılmadan, kanun maddesindeki "soyut ceza" üzerinden işleyen bir mekanizmadır. TCK'nın 75. maddesi, önödeme miktarının "kanun maddesinde öngörülen hapis cezasının aşağı sınırı" üzerinden hesaplanacağını belirtir.
Hesaplama Yöntemi: Savcılık, önödeme teklifini hazırlarken suçun kanundaki temel cezasının alt sınırını esas alır. Şahsa bağlı cezayı azaltıcı bir neden olan "yaş küçüklüğü", önödeme aşamasında temel cezadan düşülmez.
Hakaret Suçundan Yargılaması Devam Edenler veya Kesinleşenler İçin Suç Tarihine Göre Önödeme Hesaplaması
Hakaret suçu nedeniyle yargılaması devam eden pek çok kişi için en kritik soru şudur: "Suçu işlediğim tarihte bu suç önödeme kapsamında değildi, şimdi yasa değişti. Ben de faydalanabilir miyim ve ne kadar ödeyeceğim?"
Cevap nettir: Evet, faydalanabilirsiniz. Önödeme miktarı ise soruşturmanın yapıldığı güne göre değil, suçun işlendiği tarihe göre (lehe olan kanun ilkesiyle) belirlenir. Daha detaylı bilgi için Uyarlama Yargılaması ile Önödeme Hakkı başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Türk Ceza Kanunu'nda (TCK) yapılan son değişikliklerle (7531 sayılı Kanun, 14.11.2024 yürürlük), Hakaret suçu "Uzlaştırma" kapsamından çıkarılıp "Önödeme" kapsamına alınmıştır. 7571 sayılı Kanun ile de kapsamı genişletilmiştir.
Yargılaması Devam Eden Dosyalarda Önödeme Süreci
TCK 75. maddenin 3. fıkrasına göre; bir suçun soruşturma veya kovuşturma evresinde yapılan yasa değişikliği ile "önödeme" kapsamına alınması halinde, savcılık veya mahkemece önödeme işlemi uygulanır.
Eğer şu an hakaret suçundan mahkemede yargılanıyorsanız:
Mahkeme yargılamayı durdurur.
Suç artık önödeme kapsamında olduğu için size "Önödeme Önerisi" içeren bir bildirim yapar.
Belirlenen parayı 10 gün içinde öderseniz dava düşer.
Kesinleşen Dosyalarda Geriye Dönük Önödeme Süreci
Hakaret suçunun önödeme kapsamına alınması, sadece devam eden davaları değil, cezası kesinleşmiş ve infaz aşamasındaki dosyaları da doğrudan etkilemektedir. TCK 7. maddesi uyarınca, lehe olan yeni kanun düzenlemesi geriye dönük olarak uygulanmak zorundadır. Bu kapsamda, kararı veren mahkemeye bir dilekçe ile başvurularak "Uyarlama Yargılaması" talep edilebilir. Önödeme miktarının yatırılmasıyla birlikte, kesinleşmiş mahkûmiyet hükmü tüm sonuçlarıyla ortadan kalkar ve adli sicil (sabıka) kaydı tamamen silinir. Daha detaylı bilgi için Uyarlama Yargılaması ile Önödeme Hakkı başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Suç Tarihine Göre "Ödenecek Önödeme Tutarı" Nasıl Değişir?
Ödenecek miktar belirlenirken, suçun işlendiği tarihte geçerli olan "günlük birim değeri" esas alınır. TCK 75. maddedeki günlük birim değeri, 02.12.2016 öncesi işlenen suçlar için 20 TL, sonrasında 01.06.2024 tarihine kadar 30 TL iken, bu tarihten sonra 100 TL olmuştur.
Hakaret suçunun alt sınırı 3 ay (90 gün) hapis cezasıdır. Şimdi, suç tarihlerine göre farklılaşan 3 senaryoyu inceleyelim:
ÖRNEK 1: Eski Tarihli Suç
Suç Tarihi: 15 Eylül 2023 (Yargılaması şu an devam ediyor olsun).
Durum: Suç tarihinde hakaret suçu önödeme kapsamında değildi ve günlük birim 30 TL idi.
Hesaplama: Mahkeme, bugünkü tarihli yasa değişikliği ile suçu önödeme kapsamına alır. Ancak parayı hesaplarken suç tarihindeki 30 TL'yi esas almak zorundadır.
Ödenecek Tutar: 90 gün x 30 TL = 2.700 TL (+ Yargılama giderleri).
ÖRNEK 2: Ara Dönem Suçu (Birim Fiyatı Artmış Dönem)
Suç Tarihi: 1 Temmuz 2024
Durum: Bu tarihte günlük birim fiyatı 100 TL'ye çıkmıştı (01.06.2024 sonrası), ancak hakaret suçu henüz önödeme kapsamında değildi (Kasım 2024 öncesi).
Hesaplama: Mahkeme bugün dosyayı ele aldığında, Kasım 2024'te gelen yasayla suçu önödeme kapsamına sokar. Ancak suç tarihinde birim fiyat 100 TL olduğu için hesap bu miktar üzerinden yapılır.
Ödenecek Tutar: 90 gün x 100 TL = 9.000 TL (+ Yargılama giderleri).
ÖRNEK 3: Yeni Tarihli Suç (Güncel Durum)
Suç Tarihi: 1 Ocak 2026
Durum: Suç tarihinde hem birim fiyat 100 TL idi hem de hakaret suçu artık önödeme kapsamındaydı.
Hesaplama: Savcılık doğrudan soruşturma aşamasında 100 TL üzerinden işlem yapar.
Ödenecek Tutar: 90 gün x 100 TL = 9.000 TL (+ Yargılama giderleri).
Kamu Görevlisine Hakaret İstisnası
Önemli bir ayrıntı olarak; TCK 75. maddeye eklenen fıkra uyarınca, Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakaret suçu (TCK 125/3-a) önödeme kapsamında değildir. Yani, bir memura veya polise görevinden dolayı hakaret ettiyseniz, suç tarihi ne olursa olsun önödeme hükümleri uygulanmaz, yargılama genel hükümlere göre devam eder.
Özetle: Şu an hakaret suçundan yargılaması devam eden bir sanık, suç tarihi 01.06.2024'ten önce ise yaklaşık 2.700 TL, bu tarihten sonra ise 9.000 TL ödeyerek (yargılama giderleri hariç) sabıka kaydı almadan dosyayı kapatabilir. Suç tarihinde SSÇ olan kişiler bakımından da aynı süreç işler önödeme miktarı düşük olur.
Sonuç ve Değerlendirme
Türk Ceza Hukuku sistemimizde önödeme kurumu, belirli nitelikteki suçlar bakımından fail ile devlet arasındaki uyuşmazlığı yargılama sürecine girmeden sona erdiren ve kişiyi hapis cezası tehdidinden koruyan etkili "alternatif çözüm" yöntemlerinden biridir. TCK’nın 75. maddesi kapsamında, özellikle hakaret suçu gibi yaygın fiillerde failin, kanunda öngörülen meblağı ödemesi şartıyla hakkında soruşturma aşamasında “Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar” (takipsizlik), dava aşamasında ise “Düşme” kararı verilmesi sağlanmaktadır.
Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesinde düzenlenen hakaret suçunun, 7531 ve 7571 sayılı kanunlarla yapılan son değişiklikler neticesinde uzlaştırma kapsamından çıkarılarak önödeme sistemine dahil edilmesi, yargıda önemli bir kırılma noktasıdır. Bu düzenleme, özellikle son yıllarda hakaret dosyalarını bir "vekalet ücreti sektörü" haline getiren ve süreci adeta ticari bir kazanç kapısına dönüştüren suistimallerin önüne geçilmesi adına kritik bir düzenlemedir. Yeni sistemde belirlenen önödeme tutarlarının şahıslara veya avukatlarına değil, doğrudan devlet hazinesine yatırılması, yargı sisteminin şahsi menfaatler için bir tahsilat aracı olarak kullanılmasını zorlaştırmaktadır. Ancak bu durum, şüpheli veya sanıklar için riskin tamamen bittiği anlamına gelmemektedir; zira ceza davasının önödeme ile düşmesi, mağdurun hukuk mahkemelerinde manevi tazminat davası açma hakkını ortadan kaldırmaz.
Özellikle yasal değişiklik süreçlerinde; ödenecek tutarın belirlenmesinde suç tarihi esas alınmakta ve TCK’nın 7. maddesindeki “lehe kanun uygulaması” ilkesi gereği, eski tarihli fiillerde daha düşük tarifeler uygulanarak vatandaş lehine sonuç doğurulmaktadır. Hukuki sürecin teknik detayları, uzlaşma kurumuyla kesişen noktaları ve 5 yıllık tekerrür süreleri karmaşık hukuki hesaplamalar gerektirebileceğinden, hak kaybı yaşamamak adına ödeme sürelerine riayet edilmesi ve sürecin ceza avukatına danışılarak titizlikle takip edilmesi büyük önem arz etmektedir.
Önödeme Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Sabıka kaydım temiz kalsın istiyorum, önödeme yapmam yeterli mi?
Evet, yeterlidir. Önödeme, teknik olarak bir yargılama veya mahkûmiyet değildir. Savcılık tarafından belirlenen tutarı ödediğinizde hakkınızda "Kamu Davası Açılmasına Yer Olmadığına" (Takipsizlik) veya dava açılmışsa "Düşme" kararı verilir. Bu kararlar, vatandaşların e-Devlet üzerinden aldıkları veya iş başvurularında kullandıkları genel adli sicil (sabıka) kaydına işlenmez.
2. Önödeme tutarını ödedikten sonra devlet bu kaydı nerede saklıyor?
Sabıka kaydınızda görünmese de devlet bu işlemi tamamen silmez. Önödeme kayıtları, sadece Cumhuriyet savcıları ve hakimlerin görebileceği, genel erişime kapalı "bunlara mahsus özel bir sisteme" kaydedilir. Bu kaydın tutulma amacı, kişinin 5 yıl içinde tekrar aynı yola başvurup başvurmadığını takip etmektir.
3. Savcılıktan gelen 10 günlük önödeme süresini geçirirsem hakkımı tamamen kaybeder miyim?
Soruşturma aşamasında size tanınan 10 günlük süreyi kaçırırsanız hakkınızda kamu davası açılır.
4. Önödeme yapmak suçu itiraf etmek veya kabullenmekle aynı şey mi?
Hukuken hayır. Önödeme teklifini kabul etmek, bir suçluluk ikrarı veya mahkûmiyet hükmü (sabıka) anlamına gelmez; sadece sürecin uzamasını engelleyen bir uzlaşı yöntemidir.
5. İş başvurusu için aldığım adli sicil belgesinde önödeme bilgisini işveren veya özel kurumlar görür mü?
Hayır, kesinlikle göremezler. Önödeme kayıtları "Adli Sicil Kaydı" veya "Arşiv Kaydı" olarak görünmez. İşverenlerin veya özel kurumların erişebileceği bir veri değildir. Sadece yeni bir suç soruşturması söz konusu olduğunda yargı makamları bu kaydı görebilir.
6. Maddi durumum yetersizse önödeme borcumu bölerek ödeme imkânım var mı?
Evet, taksit imkânınız vardır. Tebligatı aldıktan sonra 10 gün içinde savcılığa başvurarak ödemeyi taksitle yapmak istediğinizi belirtebilirsiniz. Cumhuriyet savcısı, borcunuzu birer ay ara ile üç eşit taksit halinde ödemenize karar verebilir.
7. Eski tarihli bir hakaret davasında 9.000 TL yerine neden 2.700 TL gibi daha düşük bir bedel ödeniyor?
Bu durum, "Lehe Kanun" ilkesinden kaynaklanır. Önödeme miktarı, suçun işlendiği tarihteki kanun maddesine göre hesaplanır. Eğer suçunuz, günlük birim fiyatının 30 TL olduğu (01.06.2024 öncesi) bir tarihte işlendiyse, soruşturma bugün yapılsa bile hesaplama eski tarife üzerinden yapılır.
8. Önceki suçumdan önödeme yaptıysam, 5 yıl içindeki yeni olayda ödeyeceğim miktar neden %50 arttı?
Kanun koyucu, önödeme kurumunun alışkanlık haline getirilmesini engellemek istemiştir. Önödeme ile dosyanız kapandıktan sonra beş yıl içinde tekrar önödemeye tabi bir suç işlerseniz, savcılık size teklif edeceği miktarı yasa gereği yarı oranında (%50) artırarak uygular.
9. Dosyada hem tehdit hem hakaret suçlaması varsa, birini ödeyip diğeri için uzlaşmaya gidebilir miyim?
Evet, yeni yasal düzenlemelerle bu mümkün hale gelmiştir. Eğer "Uzlaştırma" kapsamındaki bir suç (Örneğin: Basit Tehdit) ile "Önödeme" kapsamındaki bir suç (Örneğin: Hakaret) aynı mağdura karşı işlenmişse, her suç kendi prosedürüne tabi olur. Hakaret için önödeme yaparken, tehdit suçu için uzlaştırmacı görüşmesi yapabilirsiniz.
10. Özel mesajla edilen küfür ile sosyal medya yorumundaki hakaretin önödeme bedeli neden farklıdır?
Çünkü ceza miktarı farklıdır. Sosyal medya üzerinden (herkesin görebileceği şekilde) yapılan hakaret, "Aleniyet" unsuru taşıdığı için cezası 1/6 oranında artırılır. Önödeme miktarı da artırımlı bu ceza üzerinden hesaplandığı için, özel mesajla yapılan hakarete göre daha yüksek bir bedel çıkar.
11. Dini değerlere veya inançlara yönelik hakaretin önödeme maliyeti neden diğerlerinden çok daha yüksek?
Normal hakaret suçunun alt sınırı 3 ay hapis cezası iken; kişinin mensup olduğu dine veya kutsal sayılan değerlere hakaret etmenin (TCK 125/3-b,c) alt sınırı 1 yıldan az olamaz. Önödeme hesabı alt sınırdaki gün sayısı üzerinden yapıldığı için (3 ay yerine 1 yıl), ödenecek tutar yaklaşık 4 kat daha fazla olur.
12. 18 yaşından küçüklerin (SSÇ) karıştığı olaylarda savcılık neden daha düşük bir önödeme miktarı hesaplamıyor?
TCK'nın 31. maddesi, yargılama sonucunda çocuğa verilecek cezada indirim yapılmasını öngörür (12-15 yaş için 1/2, 15-18 yaş için 1/3 oranında), Ancak Yargıtay içtihatları ve doktrindeki hakim görüşe göre; önödeme miktarının belirlenmesinde yaş küçüklüğü indirimi dikkate alınmaz.
13. Polis, doktor veya memurla yaşanan tartışmalarda neden önödeme teklifi yapılmıyor?
Kanun koyucu, kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakaret suçunu (TCK 125/3-a) açıkça önödeme kapsamı dışında tutmuştur. Bir memura görevi başında hakaret etmek, doğrudan yargılama konusu olur ve önödeme ile dosya kapatılamaz.
14. Savcılıktaki önödeme teklifini ödemeyip mahkemeye çıkmayı seçersem hapis cezası alır mıyım?
Evet, bu risk vardır. Önödeme teklifini kabul etmeyip yargılamayı seçerseniz ve mahkeme sonucunda suçlu bulunursanız; hem hapis veya adli para cezası alırsınız, hem de avukatlık ücretleri ve yargılama giderlerini ödemek zorunda kalırsınız. Ayrıca bu karar sabıka kaydınıza işlenebilir. (HAGB hükümleri saklıdır.)
15. Önödeme miktarına eklenen "soruşturma giderleri" tam olarak neleri kapsıyor?
Bu giderler; size gönderilen tebligat masrafları ve devletin soruşturma sürecinde yaptığı diğer harcamalardır. Önödeme ile dosyanın kapanması için ana paranın yanında bu giderlerin de ödenmesi zorunludur.
16. Kasten yaralama ve hakaretin bir arada olduğu kavga dosyalarında önödeme hakkı nasıl korunur?
Bu suçlar birbirinden ayrı değerlendirilir. Basit kasten yaralama suçu "Uzlaştırma" kapsamındadır, Hakaret suçu ise "Önödeme" kapsamındadır.
17. Mala zarar verme suçunda mağdurla anlaşıp zararı gidersem bile hakaret için devlete para öder miyim?
Evet. Mala zarar verme (TCK 151) şikâyete bağlı bir suçtur veya uzlaştırma kapsamındadır; mağdurla anlaşırsanız bu suç düşebilir. Ancak olay sırasında edilen hakaret için şikayet devam ediyorsa alacağı ceza karşılığı olarak önödeme talep edilir.
18. Komşu kavgalarında "huzur ve sükunu bozma" suçunun "ısrarlı takip" sayılması önödemeyi engeller mi?
Evet, engelleyebilir. "Kişilerin huzur ve sükununu bozma" (TCK 123) suçu uzlaştırma kapsamındadır. Ancak eyleminiz "Israrlı Takip" (TCK 123/A) suçuna dönüşürse; bu suçun cezası daha yüksektir ve önödeme kapsamında değildir (ayrıca uzlaştırma da uygulanmaz). Bu durumda doğrudan yargılanırsınız.
19. Taksirle çevreye zarar verme veya yangına sebep olma gibi durumlarda önödeme sınırı nasıl belirlenir?
Normalde önödeme, 6 aya kadar hapis cezası gerektiren suçlarda uygulanır. Ancak TCK 75. maddeye eklenen özel liste ile; ceza sınırı daha yüksek olsa bile "Genel güvenliğin taksirle tehlikeye sokulması" (Madde 171) ve "Çevrenin taksirle kirletilmesi" (Madde 182/1) suçları özel olarak önödeme kapsamına alınmıştır.
Yasal Uyarı
Bu internet sitesinde yer alan tüm yazılı içerikler, özellikle Türk Ceza Kanunu’nun 75. maddesi kapsamındaki önödeme düzenlemelerine ilişkin açıklamalar, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. 7531 ve 7571 sayılı Kanunlar ile getirilen güncel değişiklikler gibi hukuki düzenlemeler zamanla farklılık gösterebilir veya yeni yargı paketleriyle güncellenebilir. Burada sunulan bilgiler hukuki mütalaa, tavsiye veya bir avukat-müvekkil ilişkisi kurmaya yönelik davet niteliği taşımaz. Her somut olay, kendi özel şartları içinde değerlendirilmelidir. Bireysel hukuki süreçlerinizde hak kaybına uğramamak ve 10 günlük hak düşürücü süreler gibi usuli işlemleri kaçırmamak adına mutlaka bir ceza avukatından profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
